Echt Yap
Harm en Cindy op reis
Navigatie
Echt Yap
Yap heeft zo ongelooflijk veel indruk op ons gemaakt, dat we niet weten waar we mee moeten beginnen om te vertellen. Stel je eens een klein eilandje voor. Een klein, zeer tropisch eilandje met heel veel palmbomen, veel bloemen, een heerlijk zonnetje en mooie standen. Stel je eens voor dat de mensen er topless rondlopen in traditionele kleding. Stel je eens voor dat deze mensen het op prijs stellen dat je speciaal voor hun eilandje een hele reis hebt gemaakt... Dat is Yap!
Het pruimen/ chewen
Een reisverslag over Yap moet beginnen met de betel nuts; daar kunnen we niet onderuit komen! In meerdere landen (zoals Indonesie en India) zie je mensen kauwen op noten en vervolgens weer uitspugen: het pruimen dus. Dit zie je ook in Yap. Yap is eigenlijk het centrale punt van het pruimen, er wordt veel naar de omringende landen geexporteerd. Er is niemand op Yap die geen betel nuts pruimt. Jongeren beginnen er mee rond hun 12e en de ouderen prakken de betel nuts wanneer ze geen tanden meer hebben (ja, dat hebben we gezien- echt geweldig!). Het gaat niet alleen om de betel nuts zelf. Deze gaan namelijk gepaard met pepperleaf (peperblad), lime (bewerkt koraal) en vaak met tabak. De lokale bevolking zegt dat het pruimen een activerende werking heeft. Na drie betel nuts moet je nadenken en kom je op goede ideeen. Na meer betel nuts gaan de hersenen actiever werken en wordt je zelf dus ook actiever. Kortom; als je de hele dag betel nuts pruimt, dan kan je de hele dag gefocust en hard werken. We hebben gelezen dat het kauwen inderdaad zorgt voor een snellere bloedsdoorloop in de hersenen. Het eerste wat je dan ook voelt als je dit pruimt, is een heet hoofd. Daarna voel je je hele mond branden door de lime. Vervolgens werkt het spul verder door in het lichaam en voel je je licht stoned. De werking is maar van korte duur (5 a 10 minuten), dus je moet wel goed door-pruimen om het effect te behouden. Het feit dat mensen actiever worden hebben we overigens niet gemerkt (wat een sloomheid) óf de mensen zijn in het ´echt´ nóg slomer dan we hebben gezien...
We hebben een filmpje gemaakt waarin we laten zien hoe het moet:
We zullen het ook even uitleggen aan de hand van tekst en foto´s:
Stap 1: als je de betel nut goed bekijkt, dan zie je dat er een hoedje op zit. Dit hoedje moet je tussen je tanden klemmen en dan eraf bijten. De sap die meteen uit de noot loopt, moet je opzuigen. |
 |
| Stap 2: stop de betel nut tussen je voortanden (dat is dus lastig als je die niet meer hebt) en breek de nut in tweeën. Let wederom op de overheerlijke sappen. |  |
| Stap 3: breek een stuk van de pepperleaf af en leg de betel nut ´in een bedje van pepperleaf´ :-) Je kunt de pepperleaf ook opvouwen en in de betel nut stoppen. |  |
| Stap 4: pak het potje met lime en bestrooi beide kanten van de betel nut met deze lime. Hoe meer lime, hoe meer effect het heeft. Ps: hoe meer lime, hoe meer je mond brandt. Wees dus voorzichtig, wij spreken uit ervaring (zie filmpje Cindy). |  |
| Stap 5: veel mensen stoppen er ook nog een derde van een sigaret in (een derde Harm, niet een hele sigaret!). Dit schijnt de smaak nog beter te maken. |  |
| Stap 6: Rol het geheel op zodat je het eenvoudig in je mond kunt stoppen. |  |
| Stap 7: pruimen maar! Je moet goed kauwen om de verschillende stoffen met elkaar te laten reageren. Als je het goed doet, krijg je een mooie rode smurrie in je mond. Als je het vaak doet, krijg je ook mooie rode tanden. |  |
| Stap 8: : de sappen die zich vormen in de mond mag je niet doorslikken! Je moet er dus altijd een spuugbakje bij hebben (he Harm! zie filmpje). Pruimen, spugen, pruimen, spugen, etc. |  |
| Stap 9: haal de rode smurrie uit je mond en strooi er nog wat lime op. Kauwen, spugen, totdat de sappen op zijn. Daarna pak je weer een nieuwe betel nut natuurlijk! |  |
Nog een filmpje voor de liefhebbers:
Overal waar je kijkt in Yap; iedereen is aan het pruimen! In restaurantjes, in de auto, op het werk en zelfs in het vliegtuig. Vaak gaan ze een heel verhaal vertellen met zo´n betel nut in de mond! Mensen, zo verstaan we jullie echt niet! Bovendien ziet het er ook echt ranzig uit, want de sappen resulteren in vieze rode tanden en knalrode lippen. Daarnaast verbazen we ons nog steeds dat de communicatie met deze mensen ontzettend stroef verloopt, terwijl we allen Amerikaans spreken! De enige verklaring die we hiervoor kunnen bedenken is het pruimen van de betel nuts; de mensen zijn de hele dag licht stoned!
De lime productie
Een van de belangrijkste beroepen op het eiland heeft natuurlijk te maken met het pruimen, namelijk de lime-producent. We hebben geregeld dat we een ´lime-fabriek´ op het eiland konden bezoeken. Ergens ver weg, verscholen in de bossen hebben we kennis gemaakt met Stan the Lime Man. Hij heeft ons het lime-productieproces uitgelegd. Allereerst moet natuurlijk het koraal geoogst worden. Ze gebruiken zogenaamd gewei-koraal, wat naar hun zeggen erg snel groeit. Het gaat echt om heel veel koraal voor een beetje lime, 30 manden (zie foto´s) voor 15 blikken van zo´n 20x20x20 cm. De grootste bedreiging is er niet voor het koraal, maar voor de mangrove-bomen. Voor die 15 blikken moeten namelijk 8 grote mangrove-bomen bezwijken. Het proces komt in het kort hierop neer:
- Koraal verbreken tot kleine stukken en in manden stoppen;
- De mangrove-bomen hakken en verzagen tot handbare blokjes;
- Een groot vuur maken en het koraal er bovenop laten branden;
- Als het vuur dooft, de vorige twee stappen herhalen. In totaal wordt het koraal zo´n 20 tot 22 uur gebrand;
- Het koraal in manden doen en besprenkelen met zout water;
- Dit geheel 15 minuten laten staan in houten bakken: het koraal verpoedert automatisch;
- Het verpoederde koraal mangelen om de grote (onbruikbare) stukken eruit te filteren;
- Het goede poeder (de lime dus) in blikken doen en naar de winkels brengen of exporteren.
 De manden met koraal |
 De oven |
Stone money
Yap is naast het duiken, het meest bekend om het stenen geld. Eeuwen geleden zijn de helden van Yap met kano´s afgereisd naar andere eilanden, voornamelijk naar Palau. Daar mochten zij in ruil voor arbeid, betel nuts (duh) of andere waardevolle spullen, grote stukken steen uit de bergen hakken (limestone). In eerste instantie werden de stenen in de vorm van vissen gehakt, maar omdat de mensen dit niet mooi vonden, werden het volle manen. Om de stenen te kunnen verplaatsen, werden er gaten in gemaakt. Steek er een stok doorheen en met meerdere mensen kan de steen worden opgetild! (nou ja, heel sterke mannen dan). De stenen werden op de kano gelegd en er werd een tocht van 5 uur over de woeste zee naar Yap gemaakt. Veel mensen, kano´s en stenen zijn verloren gegaan. De stenen die wel aankwamen in Yap, waren meteen veel waard. Hoe meer moeite ervoor is gedaan, hoe meer het waard is. Een grote steen is moeilijker te vervoeren, dus meer waard. Tegenwoordig betalen de mensen elkaar met dollars, maar het stenen geld heeft nog steeds haar waarde. Het wordt nog voornamelijk gebruikt tijdens ceremonies zoals het trouwen (bruidsschat) of bij het kopen van land. Toch is er ook nog mee te betalen. Stel, wij hebben stenen geld en we willen hiermee een vliegticket kopen, dan is dit in Yap nog steeds te regelen! Vandaag de dag worden de stenen niet meer versleept maar zijn verzameld in de dorpen en in verschillende "banken". We wilden een steen opsturen als souvenir, maar de transportkosten liepen uit de klauwen :-)
 Een traditionele kano |
 Het geld van een dorp |
 Een stone money bank |
 Beter dan heel groot... |
Gemeenschapshuis
Elk dorpje heeft een gemeenschapshuis, dit is gemeenschappelijk bezit. Bij dit huis staat het stenen geld van het dorp netjes opgesteld. Hoe meer stenen geld er staat opgesteld, hoe rijker het dorp is. Verwar het gemeenschapshuis niet met de menshouses. Deze lijken vrijwel op elkaar (al heeft de menshouse muren), maar ze verschillen in gebruik. Het gemeenschapshuis wordt gebruikt voor bijeenkomsten waar zowel mannen als vrouwen bij aanwezig mogen zijn. Denk hierbij aan dorpsvergaderingen, feesten, kerkbijeenkomsten en gewoon een gezellig betel nut- chew avondje.
 Een gemeenschapshuis |
Menshouses
Menshouses staan altijd aan de kust. Een menshouse (letterlijk: mannenhuis) is zoals de naam dus zegt, alleen voor mannen. Mannen komen ´s ochtends vroeg bijeen om onder het genot van betel nuts te vergaderen over het werk van die dag. Het huis wordt voornamelijk gebruikt door de vissers. Omdat de visserij gevaarlijk werk is, moeten de mannen voordat ze de zee opgaan, zich eerst losmaken van het dagelijkse leven. Ze verlaten het huis pas als de navigator (leider) dit aangeeft. Dit kan overigens dagen, weken, maanden of jaren duren. De mannen zijn pas klaar voor de grote tocht als ze niet meer naar hun eigen vrouw ruiken. Het is namelijk gevaarlijk als de godin van de zee hun landelijke vrouw bespeurt en jaloers wordt! Na het werk gebeurt het tegenovergestelde: de mannen wassen zich zodat ze niet meer ruiken naar de zee. Hun vrouwen mogen natuurlijk niet weten dat ze een goddelijke maitresse hebben op zee!
 Een menshouse |
Rondom de menshouses doen zich vele eigenaardige historische verhalen voor. Vroeger was de traditie namelijk zo dat de mannen van een menshouse de mooiste vrouw uit een ander dorp ontvoerden. Dit deden ze om de mannen van dit dorp te laten ervaren hoe slecht zij hun vrouwen beschermden. Met andere woorden: om te laten zien dat hun dorp sterker is dan het andere. De vrouw werd ontvoerd en in het mannenhuis geplaatst, in een eigen ruimte. Ze woonde hier en zorgde voor "entertainment". In plaats daarvan kreeg zij het beste eten en drinken van het dorp. Als we doorvragen over het soort entertainment horen we verschillende verhalen; van muziek maken tot verkrachtingen toe. Mocht de vrouw van het muziek maken zwanger worden, dan was het onbekend wie de vader was. In dat geval mocht zij zelf een vrijgezelle man uit het dorp van de menshouse uitkiezen. De voorwaarde was dat deze man een eigen huis en kano bezat. Vervolgens werd de vrouw op een kano gezet, overladen met eten, lavalavas (zie bij bevolking) en andere waardevolle spullen. De kano werd richting haar eigen dorp geduwd en met de vrouw werd afgesproken dat ze later werd teruggehaald voor een normaal huwelijk. Wat steeds werd benadrukt is dat er nooit meer over werd gesproken; de vrouw leidt verder een normaal bestaan en de uitgekozen vrijgezel is de echte vader van het kind (hoezo doofpot?).
Stenen paden
Ons hotel is vernoemd naar de stenen paden die overal op Yap te vinden zijn. Deze eeuwenoude paden zijn aangelegd om de verschillende dorpjes met elkaar te verbinden. De paden zijn smal en alleen per voet te gebruiken. Dit is ook logisch want er waren vroeger geen andere vervoersmiddelen zoals paarden of koetsen. Het is heerlijk om over deze paden door de palm- en bananenbossen te struinen. Overigens zijn er op Yap geen gevaarlijke dieren zoals slangen of giftige spinnen, dus de wandelingen zijn onbezorgd. De enige eis die gesteld wordt als je over deze paden loopt, is dat je een groot blad draagt. Op deze manier laat je de mensen zien dat je respect toont en niet komt om de boel te verstoren. Zoals je ziet op de foto´s is het in Yap erg moeilijk om een blad te vinden...
 Een stenen pad |
 Een blad in de hand om respect te tonen |
Privé-bezit
Op een paar hoofdwegen na is het hele eilandje Yap privé-bezit. Dat heeft als gevolg voor ons als toeristen (maar ook voor de lokale bevolking) dat je overal toestemming moet vragen. Als je bijvoorbeeld een wandeling wilt maken door een dorpje of een duik wil nemen in de zee, dan moet je dit eerst regelen. In de meeste gevallen moet je een paar dollar betalen. Het gaat ze hierbij echt niet om het geld want als je op hun strandje zit, bieden ze je al snel een complete barbecue en een biertje aan!