De Yapeze maatschappij

Harm en Cindy op reis

Antarctica Argentinië Paaseiland Chili Trinidad & Tobago Guatemala Verenigde Staten Hawaii Micronesië Japan Noord-Korea China Namibië

De Yapeze maatschappij

De vierdeling der machten

Montescieu zal zich wel omdraaien in zijn graf, maar Yap heeft het voor elkaar gekregen om een vierde macht te introduceren. In tegenstelling tot onze maatschappij waar een driedeling bestaat (wetgevende, controlerende en uitvoerende macht) heeft Yap ook een Council of Chiefs. In Yap zijn er namelijk 3 chiefs die eigenlijk de baas zijn op het eiland. Deze chiefs kunnen wetvoorstellen doen (soort van kabinet dus).

De uitvoerende macht bestaat uit 1 politie-bureautje met een handje vol politie-agenten die overigens door de lokale bevolking niet serieus wordt genomen. Er is vrijwel geen ambtenarij en de controle die plaats vindt is vooral sociale controle. Het is een echt ons-kent-ons eiland, dus als je iets flikt dan weet iedereen het binnen enkele minuten.

Het gerechtsgebouw staat in het centrum van Colonia, de hoofdstad (kleiner dan Westerhoven). We hebben er geen activiteit gezien en het ziet er oud en vervallen uit.


Het gerechtsgebouw
Een mooi beroep: stoplicht!

 

Kastenstelsel

Wat de maatschappij op Yap wel erg bijzonder maakt is het bestaan van een kastenstelsel. Het lijkt echter helemaal niet op het stelsel dat we van India kennen. De mensen van Yap hebben hiervoor een verklaring. De oorspronkelijk bewoners van het eiland komen waarschijnlijk uit India of Maleisië. Zij hebben de gevaarlijke oversteek waarschijnlijk alleen durven maken als ze niets te verliezen hebben, met andere woorden, als ze uit de laagste kaste komen. In de nieuwe maatschappij op Yap wilden ze natuurlijk voorkomen dat alle kasten belangrijk zijn. Op zich is er dus goed over nagedacht: hoe groter de macht, hoe kleiner de middelen en vice versa om alles in balans te houden. Het kastenstelsel is op dorpsniveau en elk dorp is eigenlijk een familie. Er zijn op Yap een viertal kasten. Tja, de Yapezen kunnen echt niet rekenen zonder machine, dus bij vier zijn ze maar opgehouden...

De hoogste kaste is die van de drie chiefs, die zelfs wetten kunnen maken. In het dorp is de oudste en meeste wijze man de chief, wat overigens vóór hun geboorte al bekend is (!?). De tweede kaste bestaat uit de inwoners in de dorpen waarin de chiefs wonen. Zij hebben dus veel status maar erg weinig grond en vismogelijkheden. Ze zijn afhankelijk van lagere dorpen (kasten) voor de levering van voedsel. Door hun hoge status kunnen ze lagere dorpen wel dwingen dit voor ze te vangen of te verbouwen. De mannen beschermen de chief en zijn de chief-soldaten (krijgers). De derde kaste zijn de dorpen waarin de overige soldaten van de chiefs wonen. Tot slot heb je de dorpen met veel grond en veel kano´s. Hier wonen de werkers (boeren) die de vierde en laagste kaste vormen.

De chief komt overigens zelden tot nooit buiten zijn dorp en is daarom vaak niet gekend. Dat begrijpen we niet helemaal, want een chief draagt volgens ons een keting met enorme walvistanden... Als hij wel buiten zijn dorp komt stelt hij zich erg nederig op: hij is afhankelijk van de werkers voor zijn voedsel. De chiefs spelen vooral een belangrijke rol bij problemen waarin meerdere dorpen betrokken zijn. De opvolging van de chiefs bij overlijden is onduidelijk (ook bij de lokale bevolking) maar het blijft in ieder geval wel binnen de familie.

Oorspronkelijk mocht je alleen binnen je eigen kaste trouwen. De traditionele ouderen hebben nog steeds deze overtuiging maar de jongere generatie ziet dat het gras groener kan zijn aan de andere kant van de berg. De overtuiging was overigens niet zo vreemd: als je een goede krijger bent dan zit dat in je bloed en dit moet zo blijven! Dit doet ons meteen denken aan het verhaal dat we hebben gehoord over zwangere vrouwen, wat tot op de dag van vandaag van kracht is. Alle ongeboren baby´s worden gemasseerd en de moeders krijgen speciale kruidendrankjes om ervoor te zorgen dat de baby´s bij hun geboorte de goede vaardigheden bezitten voor het werk in hun eigen kaste. Tot zes maanden na de geboorte wordt de moeder ontlast van al het zware werk: als de moeder tevreden is dan is het kind dat ook. In hun kindertijd worden ze klaargestoomd voor het krijgerschap of het boeren- en vissersleven. De vaardigheden leren ze afhankelijk van de levensfase waarin ze zitten.

Onderwijs

Het onderwijssysteem op Yap (en in de rest van Micronesië) is gebaseerd op het Amerikaanse systeem: primary school (basisschool), high school (voortgezet onderwijs), university (mbo, hbo, wo). Er zijn zowel publieke/openbare als particuliere scholen op alle niveaus.

Na de oorlog kwam Yap onder Amerikaans bewind en onderwijs vond in het Engels plaats. Er was weinig tot geen plaats voor het traditionele onderwijs op Yap. In 1985 werd Micronesië onafhankelijk. De belangrijkste verandering in het onderwijs vond plaats eind jaren ´90. Vanaf die periode werd in het publieke/openbare onderwijs weer het Yapees en de Yapese traditie als fundering (basis) genomen. Dat betekent dat in de eerste klassen Yapees wordt onderwezen en de kinderen leren traditionele dingen zoals weven, vissen, kruidenleer (medicijnen), navigeren, en andere voor het leven op het eiland belangrijke vakken. Vanaf de derde en vierde klas (!) worden Engels, wiskunde en de overige voor ons bekende vakken toegevoegd. Niet zo gek dus dat ze niet kunnen rekenen...

Wij hebben een publieke/openbare basisschool in Yap bezocht. Op de school zaten 38 kinderen in klassen met gemiddeld zo´n 8 kinderen. De school had wel een mooi computerlokaal (gesponsord door Apple) en een eigen bibliotheek. In barre tijden (bijvoorbeeld in geval van een tyfoon) doet de school ook dienst als schuilruimte. Alles was van beton en er waren afdekplaten voor de ramen.

De directeur vertelde ons dat het aantal leerlingen in de publieke scholen hard terugloopt. De belangrijkste reden die hiervoor gegeven wordt is het feit dat in de private scholen al vanaf de eerste klas les in Engels wordt gegeven, zoals voorheen in de "Amerikaanse periode". Veel huidige ouders hebben in die periode op school gezeten en merken de (in hun ogen) positieve veranderingen en de invloed van de verwestering. Helaas gaat hierdoor veel van de traditionele cultuur en haar gewoonten verloren. Yap en ook de andere eilanden hebben het moeilijk met de verwestering die natuurlijk veel goeds brengt maar ook er voor zorgt dat veel traditie verloren gaat. Tja, lastig maar begrijpelijk. De middenweg die nu gevonden is in het onderwijs wordt (helaas?) niet door alle ouders gevolgd.

De directeur en onze gids (John, tevens manager van het hotel, die zijn zoon op deze publieke school heeft gehad) hopen dat in de toekomst meer begrip komt voor de Yapese basis, "It is better to know your own culture and language first", en dat de publieke scholen langzaam maar zeker weer gaan volstromen. De toekomst zal het ons leren!


De school
De school

Een klasje
Een echte (Amerikaanse) schoolbus, tevens openbaar vervoer

 

De toekomst

Yap zit in een kleine identiteitscrisis. Aan de ene kant wil het graag alle tradities behouden maar anderzijds wil het aansluiting vinden bij de Westerse moderne wereld. Veel jongeren studeren in de Verenigde Staten en komen niet meer terug. De jongeren die wel terug komen houden zich vast aan de moderne wereld en zijn niet van plan om "terug te vallen" in de traditionele Yapeze cultuur. Tja, een lastig vraagstuk. Gelukkig zijn de Yapezen zich bewust van deze crisis en proberen ze bijvoorbeeld via het publieke onderwijs de tradities in stand te houden. Of dit de beste weg is is nog maar te bezien. We hopen wel dat er een goed evenwicht gevonden kan worden, bijvoorbeeld zoals in Japan. De oplossing moet vanuit Yap zelf komen en kan nooit van buitenaf worden opgelegd.


Modern versus traditioneel
Let even op de verschillen tussen de mensen