De Yapeze bevolking

Harm en Cindy op reis

Antarctica Argentinië Paaseiland Chili Trinidad & Tobago Guatemala Verenigde Staten Hawaii Micronesië Japan Noord-Korea China Namibië

De Yapeze bevolking

Families

Op Yap draait alles om de families en de familiebanden. Iedereen kent zijn of haar familie tot in de zevende lijn. Dit moet ook wel, want voor de verschillende lijnen gelden verschillende gedragsregels. Omdat het een klein eiland is en de families ongelooflijk groot (10 of meer kinderen), is de stamboom echter geen boom maar een aan eengeklonterde spaghettibrei. Zo kan je oom van je moeders kant tevens je broer van je vaders kant zijn, want neven zijn broers en nichten zijn zussen. Ja, het is niet te volgen.

 

Een van de belangrijkste regels is dat de vrouw ten alle tijden onder de man staat (wat is Nederland toch geëmancipeerd!). Het gaat hierbij vooral om de gedragsregels van de vrouw ten opzichte van haar neven en broers. Zij mag bijvoorbeeld niet langs een van hen lopen als zij ergens zitten; dan moet je maar wachten, kruipen of een alternatieve route zoeken! Dit geldt nog steeds! Het geldt overigens niet (!?) voor vaders en ooms. De omgang met de vaders is in onze ogen redelijk normaal en vrij. De omgang met de ooms is daarentegen weer heel complex. Ze moet de ooms namelijk in een aparte taal (met andere woorden en zinsconstructies) haar dagelijkse dingen uitleggen en vragen. De ooms hebben een zeer belangrijke rol in haar leven omdat zij overal toestemming voor moeten geven. Ook de omgang met vrouwelijke familieleden is onmogelijk complex. Om een voorbeeld te geven: de vrouwen mogen de vrouwen van ¨moeders kant¨ niet aanraken, maar wel die van vaders kant. Zijn zij dat beiden (wat in 9 van de 10 keer het geval is in Yap), dan gelden in de meeste gevallen de regels van vaders kant.

Huwelijk en scheiding

Wat ook erg interessant is in Yap zijn de huwelijks- en scheidingsrituelen. We zullen beginnen met een huwelijk, want dat gaat in de meeste gevallen vooraf aan een scheiding (en ook dat is in Yap niet vanzelfsprekend!).

Het huwelijk

Nog steeds is de traditie zo dat de man de vrouw uitzoekt in zijn eigen kaste. Tegenwoordig zijn deze regels wat aan het vervagen... De man vraagt via zijn vrouwelijke familieleden (voornamelijk de tantes) aan haar mannelijke familieleden (voornamelijk de ooms en neven) toestemming om te trouwen. Als de ooms en neven akkoord gaan, dan heeft de vrouw weinig keuze.

Zodra er toestemming is, wordt de vrouw door de vrouwelijke familieleden van de man uitgenodigd. Er vindt dan een ceremonie plaats waarbij ze een lavalava (een traditionele wikkelrok) omgewikkeld krijgt. Op deze manier wordt ze door de familie van haar toekomstige man geaccepteerd. Vervolgens vindt de huwelijksceremonie plaats. Tegenwoordig vindt dit plaats in de kerk, vroeger was dit in het gemeenschapshuis van de man en werd dit niet officieel vastgelegd. De familie van de man ´betaalt´ de familie van de vrouw in de vorm van stenen geld, lavalavas en andere waardevolle spullen. De vrouw gaat namelijk inwonen bij de man en verhuist dus naar zijn dorp. Hoe de huwelijksceremonie zelf verloopt, is ons niet helemaal duidelijk geworden. Waarschijnlijk komt dit vrijwel overeen met wat wij kennen vanuit de kerk.


Een lavalava in de maak...

 

De scheiding

De enige gegronde reden om te scheiden, is wanneer de man vreemdgaat (vrouwen doen dit schijnbaar niet op Yap). Als de man vreemdgaat zijn zowel de man als zijn maitresse de dupe. Hij gaat namelijk vreemd en zij moet weten dat hij getrouwd is. De gedupeerde vrouw mag haar mannelijke familieleden naar de huizen van de twee die vreemdgaan sturen om de bezittingen in beslag te nemen. Dit doen zij door het wikkelen van jonge palmbladeren om de spullen heen (ook tv´s, auto´s, etc). Wanneer de vreemdgangers thuis komen, zien zij dat de spullen binnenkort worden opgehaald. Tja, eigen schuld, dikke bult! De consequenties van het foute gedrag worden overigens ook zonder tegenstribbelen geaccepteerd (je moet wel, anders heb je ruzie met het hele eiland). De man kan zijn excuses aanbieden door veel lavalavas, geld en andere waardevolle bezittingen aan de familie van zijn vrouw te schenken. De familie van de vrouw neemt de spullen in ontvangst en beraadt zich over de acceptatie. Als de excuses niet voldoen, houden ze de aangeboden spullen en geven ze niks terug. Vette pech voor de man dus! Als de excuses wel voldoen, is het in onze ogen eigen het afkopen van het slippertje. Maar ook dan wordt er nooit meer over gesproken; afgedane zaken.

De dorpen

De bevolking woont nog steeds veelal in kleine dorpen. Je moet hierbij niet denken aan straten met huizen, maar aan een bos met her en der een hutje. Een dorp bevat verder een gemeenschapshuis, een mannenhuis en vaak een kerk. Een dorp is eigenlijk een of enkele families die nauw verbonden zijn. Ze doen alles samen, van vissen tot het opvoeden van de kinderen. De huizen in de dorpen waren oorspronkelijk allemaal van hout en bladeren. Na de tyfoon van 2001 waarin veel dorpen verloren zijn gegaan hebben de bewoners besloten om betonnen funderingen te gebruiken en veel metalen golfplaten. Niet zo mooi dus, maar wel begrijpelijk. Het blijven overigens wel hutjes met maar een of twee ruimtes. Koken, wassen en naar het toilet gaan doen ze gewoon buiten. Binnen slapen ze en hebben ze wat spullen staan. Het zijn eigenlijk veredelde schuilplaatsen voor de heftige tropische regens.


Een huisje van na de tyfoon
Een traditioneel huisje

 

De kleding

Zoals al een paar keer gezegd, worden de vrouwen geacht lavalavas te dragen. Dit zijn gekleurde, geweven wikkelrokken. Voor het weven van 1 wikkelrok is iemand al snel weken bezig. Dit maakt de rokken erg duur en dus waardevol. Je ziet vandaag de dag nog vrijwel alle vrouwen in deze rokken lopen. De moderne generaties dragen T-shirts, de oude generatie loopt topless en heeft dit zo te zien al heel hun leven gedaan ;-)

Ook de mannen hebben traditionele kleding: de zogenaamde thu. Dit zijn blauwe of witte lappen stof die ze om de heupen wikkelen. De wikkeling is niet zoals een rok, ze gaan ook tussen de benen door. Het heeft iets weg van de sumo-worstelaars. Afhankelijk van de leeftijd moet je anders wikkelen en zie je dus meer of juist minder bilspieren. We hebben ook mannen in paarse thu gezien, geen idee waarom... Als mannen buiten Yap komen en dus normale broeken dragen, dan hebben ze de thu onder deze broeken aan. Geen gezicht! Moderne Yapezen dragen overigens ook gewone korte broeken en basketbal-shirtjes.


Een lavalava maar ook moderne kleding
Een man in een thu

Ook kinderen kleden traditioneel
maar ook in spijkerbroek...

 

Iedereen loopt er dus bij alsof het vakantie is. Geen nette kleding, gewoon lekker sloeberen. Slippertjes aan, shirtje, relaxte broek, that´s it! Daar houden wij wel van. Zelfs de moderne generatie is helemaal niet bezig met mode. Er is zelfs een wetsvoorstel gedaan om stropdassen en pakken op Yap te verbieden! Wij zijn voor!

Bloemenkransen

Op Yap is de enige (traditionele) modegril het dragen van bloemenkransjes op je hoofd of bloemenkettingen om je nek. In tegenstelling tot wat je zou verwachten zijn het vooral de mannen en stoere jongens die dit dragen. Harm dus ook! Er is een regel dat een man die een vrouw ziet met een mooie krans deze van haar mag vragen. De vrouw mag niet weigeren en moet zelf maar een nieuwe maken. Tot teleurstelling van Harm wilde Cindy niet aan deze traditie deelnemen. Flauw hoor! Maar goed, vrouwen genoeg om aan te vragen ;-)

 

Communicatie

Waar we tot de dag van vandaag aan toe helemaal niks van begrijpen is de stroeve communicatie met de Yapezen. Ondanks dat we dezelfde taal spreken, we alle tijd hebben en we blijven herhalen, loopt alles mis. We hebben werkelijk elke ochtend een ander ontbijt gekregen dan dat we hebben besteld, zelfs als we ze letterlijk hebben laten herhalen wat we hebben besteld. Ook het maken van afspraken is in Yap onmogelijk. Tot drie keer toe is een taxi niet komen opdagen en ook het regelen van een uitje via de receptie van het hotel bleek onmogelijk. Het is allemaal niet zo moeilijk in onze ogen, maar het lukt gewoon niet. Misschien ligt het eraan dat iedereen de hele dag stoned is van de betel nuts, verder hebben we geen verklaring kunnen bedenken.

Wat we ook merkten op Yap is dat de commerciële mensen op Yap denken dat wij (lees: de Westerse toeristen) oneindig veel geld hebben. Voor een eenvoudige tour wordt enorm veel geld gevraagd. Daar staat weer tegenover dat als je iets wilt regelen het ineens gratis wordt aangeboden!? Niet te volgen, die Yapezen, erg irritant!